10.
DIABETIK MAKROANGIOPATIYALAR 
Diabetik
makroangiopatiyalara aiddir
•
Ürəyin işemik xəstəliyi
və ürək çatmamazlığı(ÜIX-nın
ağırlaşması kimi)
;
• Serebrovaskulyar xəstəliklər;
• Periferik angiopatiyalar. |
10.1.
ÜRƏYIN IŞEMIK XƏSTƏLIYI
Tac
damarlarının zədələnməsinin
nəticəsində miokardın qan
dövranının pozulmasından
ibarətdir.
ÜIX-nın klinik təsnifatı
•
Qəfləti tac damarı ölümü
(ürəyin birincili dayanması)
• Stenokardiya
-gərginlik stenokardiyası I,
II, III, IV funksional sinif;
-spontan stenokardiya (variant , Prinsmetal
stenokardiyası).
• Miokardın
infarktı
-iri ocaqlı (transmural);
-xırda ocaqlı (qeyri-transmural
infarkt, mümkün olan infarkt,
Q dişciksiz infarkt, subendokardial
infarkt)
• Postinfarkt
kardioskleroz
• Ürək ritminin pozulması
• Ürək çatmamazlığı |
Şəkərli
diabet xəstələrində ÜIX
inkişafının risk faktorları
| Ümumi
hamı üçün |
Spesifik
diabetlər üçün |
•
Arterial hipertoniya
• Piylənmə
• Hiperlipidemiya
• Hiperkoaqulyassiya
• Siqaret cəkmə
• Sol mədəciyin hipertrofiyası
• Menopauza
• Az hərəkətli həyat
tərzi
• ÜIX-nə irsi meyillilik
|
•
Hiperqlikemiya
• Hiperinsulinemiya
• Insulinrezistentlik
• Diabetik nefropatiya (mikroalbuminuriya,protein-
uriya)
|
ÜIX-nın
diaqnostikası
•
Mütləq müayinə metodları:
-elektrokardioqrafiya(EKQ) sakitlik
və fiziki fəaliyyətdən
sonra
-döş qəfəsinin rentgenoskopiyası(ürəyin
ölçüləri)
• Əlavə
metodlar (kardioloji stasionar şəraitində)
-EKQ-nın xolter monitorinqi;
-veloerqometrik proba;
-exokardioqrafiya;
-stress-exokardioqrafiya;
-rentgenoangioqrafik müayinə
metodları:
koronar angioqrafiya,
sol mədəcik angioqrafiyası
-radionuklid müayinə metodları:
miokardin 201Tl sintiqrafiyası
radionuklid ventrikuloqrafiya
miokardin 99mTc-pirofosfatla sintiqrafiyası
|
ÜIX
– nin şəkərli diabet xəstələrində
klinik xüsusiyyətləri:
•
ÜIX-yi kişilərdə
və qadınlarda bərabər
rast gəlinir
• ÜIX-nin və miokard infarktının
ağrısız formalarının
daha çox olması
• „Qəfləti ölümün“
yüksək riski
• Postinfarkt ağırlaşmaların
daha çox inkişafı:
-kardiogen şok,
-durğunluqla olan ürək
çatmamazlığı,
-ürək ritminin pozulması. |
Şəkərli
diabet xəstələrində ÜIX-nın
skrininq
Risk
qruplarında tədbirlər
|
Kim
yerinə yetirir |
Mütləq
müayinə metodları |
Endokrinoloq-diabetoloqun,kardioloqun
təyinati ilə
Kardioloqun təyinati ilə |
Əlavə
müayinə metodları |
Kardioloqun
təyinati ilə |
ÜIX
– nın klinik formasının
təyini
|
Kardioloq |
| Risk
faktorların korreksiyası: |
-
arterial hipertoniya
|
Endokrinoloq-diabetoloq,
kardioloq |
-
hiperlididemiya |
Endokrinoloq-diabetoloq,
kardioloq |
-
piylənmə |
Endokrinoloq-diabetoloq |
ÜIX-nın
spesifik müalicəsi |
Kardioloq |
ÜIX-nın
profilaktikası
Damar ağirlaşmalarının
profilaktikasını şəkərli
diabetli xəstələrdə endokrinoloq-diabetoloq
yerinə yetirir!
Profilaktika risk faktorlarının aradan
götürülməsindən ibarətdir
və aşağıdakilardır:
•
Sağlam həyat tərzi:
- siqaret çəkməni tərgitmə,
- fiziki fəaliyyətin optimal
rejimi;
• AT-in korreksiyası(məqsəd
- AT<130/80mm.c.s);
• Dislipidemiyanin korreksiyası
• Asetilsalisil turşusu (100 –
300mq/sut), uzun müddət qəbul
etdikdə xüsusi müdafiyə
qişasi olan Trombo ASS;
• çəkini aşağı
salmaq
|
ÜIX-nın
müalicəsi
•
Antianginal preparatlar:
- nitratlar və nitrata bənzər
preparatlar;
- b-adrenoblakatorlar
- AÇF-ingibatorları – karlon
5/10 mq
- Kalsi antoqonistləri – modipin
5/10 mq
• Hipolipidemik preparatlar
• Asetilsalisil turşusu (100
– 300mq/sut), uzun müddət
qəbul etdikdə xüsüsi
müdafiyə qişası
olan Trombo ASS;
• ürəyin işemik xəstəliyi
olan şəkərli diabetli
xəstələrin müalicə
taktikasını kardioloq ilə
razılaşdırmaq lazımdır
• Konservativ müalicə effektli
olmadıqda ÜIX-də cərrahi
müalicə məsləhət
görülür |
Şəkərli
diabetli xəstələrdə ÜIX-yi
cox vaxt ürək çatmamazlığının
inkişafı ilə ağırlaşır.
10.2. Ürək
çatmamazlığı
| Miokardın
sistolik, diastolik və ya kombinə
olunmuş disfunksiyası ilə
xarakterizə olunan klinik sindromdan
ibarətdir. |
Ürək çatmamazlığının
klinik təsnifatı
Funksional sinif
|
Tərifi
|
Klinik
xarakteristikası |
| I
II
III
IV
|
ürək
xəstəliyi olan, lakin fiziki
aktivliyin məhdudlaşmaması
ilə ürək
xəstəliyi olan, lakin fiziki
aktivliyin zəif məhdudlaşması
ilə
ürək
xəstəliyi olan, lakin fiziki
aktivliyin əhəmiyyətli
məhdudlaşması ilə
ürək
xəstəliyi olan və mininmal
fiziki fəaliyyətin belə
diskomforta səbəb olması
ilə
|
Sol
mədəciyin simptomsuz disfunksiyası
Yüngül
ürək çatmamazlığı
Orta ağırlıqda ürək
çatmamazlığı
Ağır ürək çatmamazlığı
|
Urək
çatmamazlığı inkişafının
risk faktorları
•
ÜIX;
• urek qüsurları
• hipertoniya xəstəliyi;
• miokarditlər;
• ürəyin diğər xəstəlikləri.
|
DIAQNOSTIKA
| Klinikası
|
Təngənəfəslik,
taxikardiya, gecələr boğulma
tutmaları, ödemlər,
ağ ciyerdə yaş xırıltılar,
şişmiş boyun venaları.
|
Exokardioqrafiya |
Sol mədəciyin boşluğunun
ölcülərinin və
onun funksiyası haqqında rəy(ürəyin
yığılma qabiliyyətinin
qiymətləndirilməsi)
|
| Rentgenoqrafiya |
Venoz
hipertenziyanın, ağ ciyərin
ödeminin, kardiomeqaliyanın
diaqnostikası
|
EKQ
|
Ürək
çatmamazlığında
mümkün ola bilən dəyişikliklər:
• Hiss dəstəsinin sol ayaqcığının
blokadasi, ST-T seqmentində dəyişikliklər
və sol qulaqcığın
həddindən artıq yüklənmə
əlamətləri;
• Keçirilmiş infarktı
göstərən pataloji Q
dişciyi, və ÜIX-ni
göstərən ST-T seqmentində
dəyişikliklər;
• Sol mədəciyin hipertrofiyasının
əlamətləri və
aortal stenozu, hipertonik ürəyi
göstərən T dişciyinin
inversiyası
• Aritmiyalar;
• Ürək oxunun sağa
sapması,Hiss dəstəsinin
sağ ayaqcığının
blokadası və sağ mədəciyin
disfunksiyasını göstərən
sağ mədəcik hipertrofiyası
əlamətləri. |
MÜALICƏ
Müalicə taktikası kardioloq
tərəfindən təyin olunur
Seçim
preparatları:
• AÇF-ingibatorları
• Diuretiklər;
• b-blokatorlar;
• Kiçik dozalarda ürək
qlükozidləri (sutkada 25 mq);
• Aldakton kiçik dozalarda (sutkada
50 mq qədər).
|
Ürək çatmamazlığının
müalicəsinin etapları
1.
AÇF ingibatorlarının və
diuretiklərin mütləq təyini
2. AÇF ingibatorlarının və
diuretiklərin təyininə baxmayaraq
simptomatika qalırsa kiçik dozada
ürək qlükozidləri əlavə
etmək olar
3. b-blokatorların və antiaritmik
preparatların təyini məsələsini
həll etmək.
10.3.
Serebrovaskulyar xəstəliklər
| Baş
beyin damarlarının (yuxu və
verterbal arteriyaların höfzəsi)
zədələnməsi nəticəsində
baş beynin qan dövranının
pozulmasıdır. |
Klassifikasiya
•
Insult:
- işemik
- hemorragik
____beyinə
qan sızma
____subaraxnoidal
qan sızma
• Beyin qan dövranının
keçici pozğunluğu
• Demensiya
|
Serebrovaskulyar
xəstəliklərin xarakteristikası
Işemik
insult
|
Beyin
damarlarının tromb ve ya emboliya
ilə tutulması
|
Hemorragik
insult |
Beyin
damarından qan sızma(ən
çox hipertonik kriz nəticesində) |
Beyin qan dovranının keçici
pozğunlugü.
|
Beyin
toxumasında qayıtmaz dəyişikliklər
törətməyən beyin
qan dövranının müvəqqəti
pozğunluğu (simptomatika
24 saatdan sonra yox olur) |
Demensiya
|
Təkrarlanan
işemik insult nəticəsində
(beyin qan dövranının
keçici pozğunluğu)
yaddaşın və intellektin
əhəmiyyətli pozulması.
|
Serebrovaskulyar
xəstəliklərin risk faktorları
Ümümi
hami üçün
|
Spesefik
diabetlər üçün |
•
Arterial hipertoniya
• Piylənmə
• Hiperlipidemiya
• Hiperkoaqulyassiya
• Siqaret cəkmə
• Menopauza
• Az hərəkətli həyat
tərzi
• Irsi meyillilik |
•
Hiperqlikemiya
• Hiperinsulinemiya
• Insulinrezistentlik
•Diabetik nefropatiya (mikroalbuminuriya,protein-
uriya)
|
Diaqnostika(nevropatoloq tərəfindən
yerinə yetirilir)
| •
Xarakterik nevroloji simptomatikanın
aşkara çıxarılması(keyləşmə,
parezlər, ifliclər, nitqin
pozulması);
• Ocaqlı meningial simptomların
aşkara çıxarılması
• Exoensefaloqrafiya;
• Baş beyin damarlarının
ultrasəs dopleroqrafiyası
• Kompyuter tomoqrafiyası və
ya nüvə –maqnit-rezonans
tomoqrafiyası |
Profilaktika
Şəkərli
diabetli xəstələrdə damar
ağırlaşmalarının profilaktikasını
endokrinoloq-diabetoloq
yerinə yetirir!
Profilaktika-
risk faktorlarının aradan götürülməsindən
ibarətdir və aşağıdakılardır:
•
Sağlam həyat tərzi:
- siqaret cəkməni tərgitmə,
- fiziki fəaliyyətin optimal
rejimi;
• AT-in korreksiyası(məqsəd
- AT<130/80mm.c.s);
• Dislipidemiyanın korreksiyası
• Asetilsalisil turşusu (100 –
300mq/sut); uzun müddət qəbul
etdikdə xüsusi müdafiyə
qişasi olan Trombo ASS;
• çəkini aşağı
salmaq |
Müalicə
xüsusi ixtisaslaşmış nevrolojı
stasionarda aparılır.
10.4. PERIFERIK
ANGIOPATIYALAR
| Aşağı
ətrafların arteriyalarının
xroniki oklüziv xəstəliklərindən
ibarətdir. |
Oklüziyanın
lokalizassiyasına görə klassifikassiya
Oklüziyanın
növü
|
Lokalizassiyası |
•
Çanaq
• Bud
• Periferik |
Aorta,
canaq arteriyaları
Bud və dizaltı arteriyalar
Baldır və pəncə
arteriyaları |
Damarların
oklüziv xəstəliklərinin
klinik stadiyaları
Stadiya
|
Stadiyanın
xarakteristikası |
I.
Simptomsuz
|
Ağrı
yoxdur
|
| II.
Fiziki fəaliyyət zamanı
ağrılar |
Növbə
ilə olan ağsama(dərəcəsi
xəstənin ağrisiz necə
metr gedə bilməsinə görə
təyin olunur) |
| III.
Sakit vəziyyətdə ağrılar |
Ağrılar
daimi olur |
| IV.
Trofik pozğunluqlar |
Nekroz
və qanqrena |
Damarların
oklüziv xəstəliklərinin
risk faktorları
ümumi
hamı üçün
|
Spesifik
diabetlər üçün |
•
Siqaret çəkmə
• Arterial hipertoniya
• Piylənmə
• Hiperlipidemiya
• Hiperkoaqulyassiya
• Alkaqoldan sui istifadə
• Menopauza
• Az hərəkətli həyat
tərzi
• Irsi meyillilik
|
•
Hiperqlikemiya
• Hiperinsulinemiya
• Insulinrezistentlik
•Diabetik nefropatiya (mikroalbuminuriya,proteinuriya)
|
Damarların
oklüziv zədələnməsinin
diaqnostikası
Metod
|
Xarakteristikası |
Pulsassiyanın
olmaması |
Damar
mənfəzlərinin stenozu
>90%-dan olduqda
|
| Damar
proyeksiyasında sistolik küy
|
Damar
mənfəzlərinin stenozu
>75%-dan olduqda |
Dopleroqrafiya
(topuq-çiyin indeksi <0.8) |
Pəncə
arteriyalarının sistolik AT-nın
ciyin arteriyalarının sistolik
AT-nə nisbəti |
Aşağı
ətraf damarlarının angioqrafiyası |
Cərrahi
stasionar şəraitində
|
Aşağı
ətrafların dupleks və
tripleks US- skan olunması |
Müvafiq
texniki təçhizat olduqda |
Pulsassiyanın
xarakteristikası
Oklüziyanın
tipləri
|
Pulsassiya
yoxdur
|
Ağrı
|
Çanaq
Bud
Periferik |
Qasıq
nahiyəsindən
Dizaltı arteriyadan
Pəncə arteriyalarında
|
Budda
Baldırda
Ayağın altında |
| Kritik
işemiya (nekrozun inkişaf
riski) - topuq – çiyin indeksi
<0,5 olduqda |
Damarların
oklüziv zədələnməsinin
profilaktikası
Şəkərli
diabetli xəstələrdə
damar ağırlaşmalarının
profilaktikasını endokrinoloq-diabetoloq
yerinə yetirir! |
Profilaktika
risk faktorlarının aradan götürülməsindən
ibarətdir və aşağıdakılardır
•
Sağlam həyat tərzi:
- siqaret çəkməni tərgitmə,
- fiziki fəaliyyətin optimal
rejimi;
• AT-in korreksiyası(məqsəd
- AT<130/80mm.c.s);
• Dislipidemiyanin korreksiyası
• Asetilsalisil turşusu (100 –
300mq/sut); uzun müddət qəbul
etdikdə xüsusi müdafiyə
qişasi olan Trombo ASS;
• Çəkini aşağı
salmaq |
Damarların
oklüziv zədələnməsinin
müalicəsi
Konservativ
(ağır stenoz olmadıqda)
|
•
Kollateral qan dovranının
inkişafı üçün
gündə 1-2 saat gəzmək(sakit
vəziyyətdə ağrı
varsa əks göstərişdir)
• Aspirin (Trombo ASS)
• Vazaprostan (v/d və ya a/d)
• Antikoaqulyantlar (lazım olarsa)
• Fibrinolitiklər (kateterlə
lokal trombolizis)
• Trombolizis aşağıdakı
müddətlərdə
- Bud- 2 aya qədər
- Baldır - 1 aya qədər
- pəncə – trombozdan bir
necə gün sonra |
Cərrahi
(ağır stenoz zamanı) |
•
Revaskuliyarizassiya
• Amputassiya |
Təqvim
Hava
